Het Balinese landschap wordt gevormd door rijstvelden
Geschreven door Dick Verschuur
vrijdag 08 september 2006
Jalan-jalan di sawah
Rijstvelden. Sawah's. Op Bali fiets je
hoofdzakelijk langs en door de rijstvelden. Ze vormen het landschap en
bepalen het uitzicht. Eindeloze velden zo groen als een zuidhollands
polderlandschap ten zuiden van Ubud en de kleine akkertjes die
trapsgewijs tegen de bergen rond Munduk aan liggen. Elk akkertje met
een eigen kleur... goud, bruin of groen. Die rijstvelden bepalen niet
alleen het fysieke maar vooral het sociale Balinese landschap. De
uitgebreide organisatie die nodig is om rond elk dorp de gewenste
hoeveelheid te verbouwen is waarschijnlijk de sterkste peilers van de
bijzondere Balinese gemeenschapszin.
Rijst (Oryza sativa) is net als alle granen en
maïs een grassoort en in het Indonesisch (of Maleis) kent men er drie
verschillende woorden voor. Padi is het woord dat gebruikt wordt voor
de rijstplant. Daar is ook de Engelse term 'rice paddies'van afgeleid.
Beras is de ruwe, ongekookte rijstkorrel. Dat woord kom je
bijvoorbeeld tegen op een fles arak (rijstjenever). Met nasi wordt
gekookte rijst bedoeld. Nasi putih is gekookte witte rijst, nasi goreng
is gebakken rijst. Een rijstveld is een sawah en op Bali is er sprake
van een continue teelt.
Nadat er geoogst is en het kaf afgebrand laat men de zwartgeblakerde
akker twee tot drie weken rusten voordat het opnieuw onder water gezet
wordt. Zodra de grond voldoende water heeft opgenomen wordt er geploegd
en geploegd en geploegd (meestal nog met karbouwen en een houten
ploeg), net zolang tot er een laag blubber ligt met een diepte van
ongeveer dertig centimeter. Een klein hoekje van het veld wordt dan
afgedamd en daarin wordt rijst uitgezaaid.
Zodra de zaailingen groot genoeg zijn worden ze uitgeplant. Eén voor
één en met de hand, door mannen en vrouwen die gebukt en tot aan hun
knieën in de blubber staan. Dit is een verschrikkelijk karwei dat vaak gedaan wordt door mensen uit de laagste kaste.
In de periode die daarna komt is er weinig meer te doen dan wachten.
Het enige dat de boer doet is het waterpeil controleren. Een bijkomend
voordeel van het onder water zetten is onkruidbestrijding. Een
nadeel is dan weer dat het vaak een paradijs voor muggen is (met in de
tropen natuurlijk weer de kans op malaria). Die worden dan weer
bestreden door de miljoenen visjes (vooral guppies) die er in
rondzwemmen.
De boer grijpt zo nu en dan in door de openingen in de dammetjes rond
de akkers groter of kleiner te maken. Hij kan dat echter niet zomaar
doen. Ieder dorp heeft een subak. Dat is de commissie die het
watergebruik beheert en de gemaakte afspraken controleert. De rivieren
die van het centrale bergland afwateren worden afgedamd en het water
komt via een ingewikkeld systeem van kreken en kanalen op de
rijstvelden. Iedere boer heeft recht op een vastgesteld breedte van het
kanaal dat langs zijn akker loopt en het overtollige water moet ook
weer terruggeleid worden naar datzelfde kanaal. Het lijkt,
wanneer je er zo langs fietst, allemaal heel simpel (gewoon een veldje
dat onder water staat) maar er zijn allerlei ingewikkelde afspraken
voor gemaakt die door de subaks nagelopen worden. Het is misschien
vergelijkbaar met onze waterschappen en de najaarsschouw.
Terwijl de rijst groeit (in een kleur groen die je nergens mee kunt
vergelijken, vooral niet wanneer er in de namiddag een laagstaande zon over schijnt)
gebeurt er dus weinig. 's Morgens vroeg vliegen de ijsvogels en komen
de eendenhoeders langs, 's middags wordt er op de dijkjes gevliegerd en
's avonds komen er jongens die paling en kikkers proberen te vangen.
Soms worden er op de dijkjes ook andere producten verbouwd zoals
bonen of tomaten.
Na een week of tien hangen de korrels er in en begint de plant langzaam
te gelen. Dat is het moment dat de boer z'n akker afdamt en de grond
langzaam uit laat drogen. Er worden vlaggen geplaatst en windratels om
de vogels te verjagen. Je ziet hokjes waarin iemand zit die door aan
touwen te trekken een heel systeem van zwaaiende vlaggen in beweging
houdt. Soms zelfs worden kinderen gevraagd om voor een paar
centen een dag schreeuwend door het veld te hollen.
Op het moment dat de rijst rijp genoeg is om geoogst te worden is de
grond waarop het groeit hard genoeg om op te lopen. Dat is het moment
waarop de dorpsgemeenschap in actie komt. Er wordt gezamenlijk geoogst
en de rijst wordt op het veld uit de aren geschud.
De oogst gaat naar de maalderij en het kaf wordt op de akker verbrand waarna een nieuwe cyclus kan beginnen.
Op 8 mei 1998 trokken Dick Verschuur en Els Schaap hun Katwijkse voordeur achter zich dicht voor een fietsreis naar Gibraltar (en terug).
Die zevenduizend kilometer (zo hadden ze geschat) dachten ze in ongeveer zeven maanden af te leggen.
Het liep - zoals zoveel dingen in hun leven - anders.
Op het oorspronkelijke keerpunt namen ze eeen boot naat de overkant.
Ze trapten vrolijk door naar Timboektoe en reden vervolgens terug. En toen (ze waren dertien maanden onderweg geweest), toen vonden ze het fietsen zo leuk dat ze nóg een keer op reis gingen. Drieënhalf jaar. Van Katwijk via de Noordkaap en Ushuaia (Argentinië) naar Noord-Alaska. Tijdens die reis richtten ze Stichting Klein Verzet op; een organisatie die zich sterk maakt voor het creëren van onderwijskansen voor kinderen en jongvolwassenen.
Voor deze stichting fietsten Dick en Els na hun thuiskomst ruim anderhalf jaar door Nederland. Door weer en wind en van hot naar her. Ze verzorgden bijna tweehonderdvijftig dialezingen waarmee ruim tweehonderdduizend euro werd opgehaald.
In januari 2006 vertrokken ze opnieuw. Nu voor een rondje Tasmanië, Australië en Bali. Met dat achter de rug vlogen ze begin 2007 naar Istanboel en reden vervolgens terug naar huis waar ze, op 16 juni van dat jaar, voor de laatste keer in de remmen knepen.
Het was mooi geweest vonden ze. Heel mooi.
In ruim negen jaar reden Dick en Els ruim 111.000 kilometer door vijf continenten. Ze doorkruisten ruim vijftig landen en stonden met hun fietsen op een paar van 's werelds meest afgelegen plekken. Tijdens die reis hebben ze geschreven en gefotografeerd.
Het resultaat daarvan vind je op deze website. Honderden reisverhalen en duizenden foto's; met het doel anderen te inspireren tot een omslag in het leven.
Voor degenen die thuis blijven staan er bijna honderd wereldrecepten.
